Systematisch signaleren gevolgen van kanker in praktijk goed haalbaar

Veel patiënten die kanker hebben (gehad) hebben te kampen met de gevolgen van de ziekte of de behandeling. Tijdig detecteren van deze gevolgen en zo nodig die behandelen voorkomt vaak erger. De Lastmeter is in de in 2010 verschenen richtlijn Detecteren behoefte psychosociale zorg gepresenteerd als het meest geschikte instrument om gevolgen van de (kanker)behandeling te detecteren. Onlangs is een artikel gepubliceerd over de implementatie van ‘Detecteren behoefte zorg’ in ziekenhuizen in Noord en Oost Nederland dat tips en succesfactoren heeft opgeleverd voor implementatie. IKNL ondersteunde de implementatie in deze ziekenhuizen en het onderzoek gebeurde in samenwerking met UMC Groningen.

Implementatie
Het signaleren van gevolgen van kanker en de behoefte aan zorg’ helpt het identificeren van patiënten met kanker die klinisch relevante ‘distress’ ervaren of een verwijzing nodig hebben. Het proces bestaat uit de volgende drie stappen: (1) invullen van de Lastmeter, (2) bespreken van de antwoorden tussen patiënt en zorgverlener en (3) zo nodig verwijzing naar passende zorg op basis van de uitkomsten van 1 en 2. Ook het informeren van de patiënt over het waarom van ‘Detecteren behoefte zorg’ en de Lastmeter als instrument is een noodzakelijke processtap.

‘Detecteren behoefte zorg’ is aan de hand van een vooraf ontwikkeld plan van aanpak, inclusief procedure en hulpmiddelen, in 23 ziekenhuizen in Noord en Oost Nederland geïmplementeerd. Op hoofdlijnen bestond de aanpak uit het:

  1. benaderen oncologiecommissies, medisch specialisten, verpleegkundig(en) (specialisten), psychosociale zorgverleners en paramedici;

  2. draagvlak verkrijgen voor psychosociale zorg als integraal onderdeel van de oncologische zorg;

  3. beschikken over een zorgverlener verantwoordelijk voor implementatie in het ziekenhuis (kartrekker);

  4. samenstellen van een multidisciplinair team;

  5. organiseren van bijeenkomsten in het ziekenhuis en met de andere ziekenhuizen in de regio om ervaringen te delen;

  6. ontwikkelen van materialen (Nederlandse versie Lastmeter, blauwdruk om logistieke- en verwijsafspraken in het zorgproces vast te leggen);

  7. ontwikkelen van voorlichtingsmaterialen voor de patiënt over ‘Detecteren behoefte zorg’ en de Lastmeter en over de mogelijkheden voor professionele behandeling van de gevolgen van kanker.

Haalbaarheidsstudie
In de verkennende studie is de haalbaarheid onderzocht van de implementatie van ’Detecteren behoefte zorg’ in 23 ziekenhuizen in Noord en Oost Nederland vanuit het perspectief van zorgverleners die verantwoordelijk waren voor de implementatie en toepassing in de dagelijkse oncologische praktijk. In totaal vulden 25 deelnemers (response is 93%) van 21 ziekenhuizen (= 25% van de Nederlandse ziekenhuizen) de online enquête met 26 vragen in: 20 kartrekkers in algemene ziekenhuizen en vijf werkzaam op afdelingen van het Universitair Medisch Centrum Groningen.

Evaluatie implementatie
Implementatie van ’Detecteren behoefte zorg’ in de dagelijkse praktijk met ondersteuning van het vooraf ontwikkelde plan van aanpak blijkt goed haalbaar te zijn. Het proces van detecteren van ‘distress’ en zorgbehoefte met de Lastmeter wordt in alle 21 aan het onderzoek deelnemende ziekenhuizen toegepast (uitvoering = 91%, in de 2 ziekenhuizen die niet deelnamen aan het onderzoek was op dat moment het proces Detecteren behoefte zorg (nog) niet geïmplementeerd). In tweederde van deze ziekenhuizen gebeurt dat bij meer dan één groep patiënten, meestal patiënten met borstkanker. Werken volgens (onderdelen van) het implementatieplan varieerde tussen 84 en 100%.

Bevorderende en belemmerende factoren
Zorgverleners zijn tevredener over het proces van detecteren behoefte psychosociale zorg wanneer de Lastmeter vaker wordt ingevuld door patiënten en wanneer logistieke afspraken over dit proces goed worden nagekomen. Zorgverleners zijn minder te spreken over het proces van detecteren als dit zich beperkt heeft tot geselecteerde patiëntengroepen (zoals alleen patiënten met borstkanker) en patiënten in een bepaalde ziektefase (zoals alleen patiënten in follow-up fase). Volgens de auteurs is het aan te bevelen om doorlopend aandacht te blijven schenken aan het volledig toepassen van het proces en het gebruik van de Lastmeter en het verbreden van het proces naar alle patiënten met kanker en tijdens alle fases van het ziektetraject.

Revisie richtlijn Detecteren behoefte psychosociale zorg
Een multidisciplinaire richtlijnwerkgroep heeft op initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Psychosociale Oncologie (NVPO) aan de revisie van de richtlijn Detecteren behoefte psychosociale zorg gewerkt. De richtlijn wordt zeer binnenkort voor autorisatie voorgelegd aan beroepsverenigingen en is naar verwachting begin 2017 beschikbaar.

categorie: Psychosociale zorg
Gerelateerd

Professionaliseringsslag voor paramedische en psychosociale oncologienetwerken

Zorgverleners om tafel met patient

Kwalitatief hoogwaardige zorg voor de gevolgen van kanker, waar mogelijk dicht bij huis, vereist een professionaliseringslag in de netwerkzorg voor borging van de kwaliteit, de financiële bestendigheid en de landelijke dekking en zichtbaarheid van lokale en regionale paramedische en psychosociale oncologienetwerken. IKNL heeft namens het Landelijke Overleg Paramedische en Psychosociale Oncologische Zorg (LOPPSOZ) een ZonMw-subsidie ontvangen voor het project Netwerkvorming oncologie: ook voor de gevolgen van kanker.  Dit project gaat per 1 december 2020 van start.

lees verder

Meld uw paramedische en psychosociale interventies bij ons aan

De Nederlandse Vereniging voor Psychosociale Oncologie (NVPO) heeft in 2015 het rapport ‘Interventies in de psychosociale oncologische zorg' uitgegeven. Dit rapport geeft een overzicht van interventies op het gebied van paramedische en psychosociale oncologische zorg die - al dan niet in onderzoeksverband- aangeboden werden aan mensen die leven met en na kanker en hun naasten. Anno 2020, is het tijd voor een update. Graag vragen we hiervoor uw hulp.

lees verder