'Hij moet toch eten?' Psychosociale gevolgen van onvermogen tot eten

De psychosociale gevolgen van het onvermogen tot eten en ongewenst gewichtsverlies is binnen de oncologische en palliatieve zorg een onderbelicht thema. Patiënten met kanker kunnen door klachten vaak niet voldoende eten, met gewichtsverlies tot gevolg. Zorginstituut Nederland heeft in november 2017 subsidie beschikbaar gesteld aan IKNL voor het onderzoeksproject ‘Hij moet toch eten?’.

Dit project is afgerond in eind 2019. Het richtte zich op het sneller signaleren en bespreekbaar maken van de psychosociale last van het onvermogen tot eten en ongewenst gewichtsverlies. Sandra Beijer, senior onderzoeker voeding en kanker was de projectleider. Natasja Raijmakers, postdoc onderzoeker palliatieve zorg en Nora Lize, junior onderzoeker, waren ook bij het project betrokken.

Zowel patiënten als naasten maken zich zorgen over dit onvermogen tot eten en ervaren het gewichtsverlies als confronterend. Voor de naasten is het moeilijk om te zien dat de patiënt gewicht verliest. Het verdwijnen van het plezier in eten heeft niet alleen fysieke en mentale gevolgen, maar ook sociale gevolgen voor de patiënt en de omgeving.

De dagelijkse maaltijd brengt ritme en regelmaat aan op de dag en het gezamenlijk genieten van een maaltijd heeft een sociale functie. Deze functies kunnen wegvallen als de patiënt niet of nauwelijks meer kan eten. Soms ontstaan er conflicten tussen de patiënt en de naasten over eten. En zowel de patiënt als diens naasten kunnen gebukt gaan onder gevoelens van boosheid, zorgen, hulpeloosheid en wanhoop.

Patiënten en naasten rapporteren een gebrek aan aandacht voor deze problematiek onder zorgverleners. Zorgverleners geven aan het onderwerp te vermijden omdat ze geen adequate oplossing voor het gewichtsverlies voorhanden hebben. Patiënt en naasten lijken voornamelijk  behoefte te hebben aan informatie en professionele begeleiding. Ze voelen zich vaak slecht geïnformeerd en niet goed voorbereid op de situatie.

Opzet

Met het project ‘Hij moet toch eten?’ wilde het onderzoeksteam van IKNL de psychosociale last van het onvermogen tot eten en ongewenst gewichtsverlies sneller signaleren en bespreekbaar maken. Het project ging van start met een serie kwalitatieve interviews met patiënten en naasten en het uitzetten van vragenlijsten in een grotere populatie patiënten met kanker. De resultaten van deze interviews en vragenlijsten dienden als basis om digitaal beschikbare informatie over deze problematiek te ontwikkelen.

Resultaten

Een informatiesheet en zelfhulptool werden voor de patiënt en de naasten ontwikkeld, die helpen om deze problematiek zowel met elkaar als met de zorgverleners bespreekbaar te maken. Daarnaast is een gratis e-learning voor verpleegkundigen over de psychosociale gevolgen van problemen met eten bij kanker ontwikkeld. Deze module moet bijdragen aan het onder de aandacht brengen van deze problematiek bij zorgverleners.

Meer informatie

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Sandra Beijer, projectleider en senior onderzoeker voeding en kanker.

Projectleider

Sandra Beijer

Subsidieverlener

Zorginstituut Nederland

Looptijd

2015-2019